Podstawową zasadą w pracy lekarzy, pielęgniarek  i ratowników medycznych jest ratowanie życia, tylko w przypadku nieskuteczności wszystkich dostępnych środków i metod leczniczych jest rozpoznawana śmierć mózgu i rozważane jest pobranie narządów.

Co decyduje o tym, że uznajemy człowieka za zmarłego? Jak jest rozpoznawana śmierć?

Śmierć jest stwierdzana w dwóch przypadkach: gdy ustaje czynność serca (śmierć sercowa) lub gdy główne ośrodki w mózgu zostają nieodwracalnie uszkodzona (śmierć mózgu).

Twój mózg potrzebuje tlenu, żeby pracować. Kiedy mózg zostaje uszkodzony (przez uraz/krwotok/udar) dochodzi do jego obrzęku. Obrzęk wywołuje zahamowanie dopływu krwi do mózgu. Kiedy krew dostarczająca tlen do mózgu zostaje zatrzymana, mózg zostaje uszkodzony. Stąd powiedzenie „złote pięć minut” – w przypadku zatrzymania pracy serca lub oddechu,  z powodu braku tlenu, mózg po tym czasie zaczyna obumierać. U osoby z rozpoznaną śmiercią mózgową brak dopływu krwi przekracza najczęściej 10-12 godzin. W takim przypadku jest rozpoznawana śmierć mózgu. Osoba, u której rozpoznano śmierć mózgu jest nieprzytomna, nie jest w stanie myśleć, poruszać się, oddychać. Nie odczuwa bólu, nie cierpi.

Śmierć mózgu jest stanem nieodwracalnego uszkodzenia.

Bez aktywnego mózgu pozostała część ciała może funkcjonować tylko przez krótki czas przy pomocy specjalistycznej aparatury medycznej. Kiedy od maszyny odłączymy ciało, funkcja narządów wewnętrznych szybko ustanie.

Komisja złożona ze specjalistów przeprowadza testy, które oceniają, czy mózg jest nieodwracalnie zniszczony. Jeśli wyniki badań potwierdzają brak funkcji mózgu oznacza to śmierć mózgu.

Kto staje się dawcą ?

Zdecydowana większość organów do przeszczepu pochodzi od osób z rozpoznaną śmiercią mózgu. W Polsce obowiązuje zgoda domniemana na pobranie narządów. Oznacza to, że od każdego, kto nie zastrzegł sprzeciwu na pobranie narządów po śmierci w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów można je pobrać.

Wiele osób w Polsce deklaruje gotowość bycia dawcą organów po śmierci w sposób nieformalny, np. podczas rozmowy w gronie rodzinnym czy znajomych. Od wielu lat propagowane jest tzw. Oświadczenie Woli. Jest to pisemna deklaracja dotycząca zgody na oddanie narządów i tkanek po śmierci podpisana własnoręcznie przez posiadacza.

Oświadczenie nie jest dokumentem, tak jak dowód osobisty. Jest dowodem świadomego wyboru w kwestii decyzji oddania organów do transplantacji. Wiedza o podpisaniu Oświadczenia Woli będzie pomocna, w momencie kiedy  bliscy zostaną zapytani o opinię osoby zmarłej w sprawie oddania narządów/tkanek po śmierci do przeszczepu.

Poltransplant

To organizacja nadzorująca pobieranie i przeszczepianie narządów w Polsce. Jeśli lekarze stwierdzają śmierć mózgu, osoba w tym momencie uznawana jest za potencjalnego dawcę i zgłaszana do lokalnego przedstawiciela „Poltransplantu” – koordynatora transplantacyjnego.

Zgoda na pobranie

Rodzina chorego jest informowana na bieżąco o  jego stanie zdrowia. W momencie, kiedy komisja specjalistów stwierdza śmierć mózgu, rodzina jest również informowana o niepomyślnej diagnozie.

W Polsce obowiązuje zgoda domniemanana pobranie narządów (patrz: słowniczek). Pomimo tego zawsze omawiana jest z rodziną decyzja o pobraniu narządów. W czasie rozmowy rodzina pytana jest o wolę zmarłego.

Jeśli nie ma akceptacji dla pobrania organów, zmarły jest odłączany od maszyny zapewniającej dopływ tlenu (respirator).

Koordynator transplantacyjny

Na podstawie dokumentacji medycznej ocenia się, czy zmarły spełnia medyczne kryteria dla pobrania narządów.

Koordynator organizuje pobranie narządów uzgadniając właściwą godzinę operacji, zabezpiecza właściwe przechowanie organów i tkanek do przeszczepu oraz transport do centrum transplantacyjnego. W tym czasie, aż do momentu pobrania, podstawowe funkcje życiowe dawcy są wspierane przez specjalistyczną aparaturę medyczną.

Dobór dawca – biorca

Informacja o parametrach dawcy (grupa krwi, waga, wzrost) jest przekazywana do „Poltransplantu”, gdzie komputerowo są wybierani potencjalni biorcy. W porozumieniu z lekarzami opiekującymi się biorcami wybierane są osoby do przeszczepu (patrz: słowniczek).

Pobranie organów i transport

Kiedy dobrani zostali odpowiedni biorcy dla każdego organu zespół chirurgów transplantologów dokonuje pobrania narządów. Organy od tego momentu są przechowywane w specjalnych płynach konserwujących oraz niskiej temperaturze (max. 6 C). Narządy odpowiednio zabezpieczone są transportowane do centrum transplantacyjnego, gdzie oczekuje biorca.

Pogrzeb

Pobranie narządów nie powoduje wydłużenia czasu potrzebnego do pochowania zmarłego. Pobranie narządów jest wykonywane jak każda operacja. Nie przeszkadza w możliwości pożegnania się z najbliższą osobą w czasie ceremonii pogrzebowej.

Co dalej…

Dane osobowe dawcy i biorcy są anonimowe. Rodzina dawcy może uzyskać informacje od lekarza z oddziału, na którym przebywał dawca, jakie narządy zostały przeszczepione i komu. Jeśli chcemy dowiedzieć się o losach osób, którym ofiarowano narządy można skontaktować się z lokalnym koordynatorem transplantacji.